بیماری پرتس چه زمانی باید در کودکی که میلنگد یا از درد زانو شکایت دارد، بررسی شود؟ این بیماری مفصل ران در پی کاهش خونرسانی به سر استخوان ران ایجاد میشود و تشخیص زودهنگام آن به انتخاب درمان مناسب کمک میکند. شدت بیماری و سرعت بهبود در کودکان یکسان نیست و همه به جراحی نیاز ندارند.
در این مقاله با نشانهها، مراحل تشخیص، گزینههای درمان و مراقبتهای روزمره آشنا میشوید تا بدانید چه زمانی باید برای معاینه کودک اقدام کنید و در مسیر درمان چه انتظاری داشته باشید.

بیماری پرتس چیست؟
در بیماری پرتس، خونرسانی به بخش گرد بالای استخوان ران برای مدتی مختل میشود. این بخش که سر استخوان ران نام دارد، در حفره لگن قرار میگیرد و مفصل ران را میسازد. استخوان آسیبدیده بهتدریج بازسازی میشود، اما در این مسیر ممکن است شکل گرد خود را از دست بدهد و به مراقبت نیاز داشته باشد.
پرتس در چه کودکانی دیده میشود؟
پرتس بیشتر در کودکان حدود ۴ تا ۱۰ سال دیده میشود و در پسران شایعتر است. علت دقیق قطع موقت خونرسانی هنوز روشن نیست و نمیتوان آن را به یک ضربه یا فعالیت خاص نسبت داد. بیماری بیشتر یک سمت را درگیر میکند، هرچند درگیری هر دو مفصل ران نیز رخ میدهد.
علائم بیماری پرتس چیست؟
لنگیدن، گاهی بدون درد، از نشانههای مهم است. کودک ممکن است از درد کشاله ران، ران یا حتی زانو شکایت کند؛ درد زانو همیشه به معنای مشکل خود زانو نیست. خشکی مفصل، محدودیت باز کردن یا چرخاندن ران و خستگی هنگام راه رفتن نیز دیده میشود. علائم گاهی با فعالیت بیشتر و با استراحت کمتر میشوند.
بیماری پرتس چه مراحلی دارد؟
ابتدا با کاهش خونرسانی، بخشی از بافت استخوانی آسیب میبیند. سپس استخوان ضعیف و خردشده بهتدریج جذب و با استخوان جدید جایگزین میشود. در پایان، استخوان بازسازی و شکل نهایی سر ران مشخص میشود. این فرایند اغلب چند سال طول میکشد و پیگیری در طول آن اهمیت دارد.
پزشک چگونه پرتس را تشخیص میدهد؟

پزشک درباره شروع لنگش و درد سؤال میکند و راه رفتن، دامنه حرکت ران و وضعیت پاها را بررسی میکند. تصویربرداری با اشعه ایکس از لگن ابزار اصلی بررسی است؛ در مراحل ابتدایی تصویر ممکن است طبیعی باشد و پزشک بر اساس معاینه، امآرآی یا تصویربرداری مجدد درخواست کند. آزمایش خون برای تشخیص مستقیم پرتس نیست، اما گاهی برای بررسی علتهای دیگر به کار میرود.
اگر لنگش کودک ادامه دارد یا درد لگن، ران و زانوی او بدون علت روشن تکرار میشود، برای معاینه ارتوپدی وقت بگیرید. اگر کودک ناگهان نمیتواند روی پا وزن بگذارد، بهویژه همراه تب یا درد شدید، همان روز به اورژانس مراجعه کنید؛ عفونت مفصل از علتهایی است که باید سریع بررسی شود.
درمان بیماری پرتس چگونه انتخاب میشود؟
هدف درمان، حفظ حرکت مفصل و کمک به قرار گرفتن سر استخوان ران در حفره لگن هنگام بازسازی است. سن کودک در شروع بیماری، میزان درگیری استخوان، مرحله بیماری و دامنه حرکت مفصل در انتخاب برنامه نقش دارند. درمان برای همه یکسان نیست و تصمیم نهایی پس از معاینه و بررسی تصاویر گرفته میشود.
درمان بدون جراحی شامل چه اقداماتی است؟
در کودکان کمسنتر یا موارد خفیف، پزشک ممکن است پیگیری دورهای، اصلاح فعالیت و تمرینهای حفظ حرکت مفصل را پیشنهاد کند. فیزیوتراپی برای کاهش خشکی و حفظ انعطافپذیری به کار میرود. داروی ضدالتهاب یا مسکن تنها با نظر پزشک و متناسب با سن کودک مصرف میشود؛ در برخی شرایط استفاده موقت از عصا، بریس یا وسایل کمکی مطرح است.
چه زمانی جراحی پرتس مطرح میشود؟
اگر بخش زیادی از سر ران درگیر باشد، سر استخوان بهخوبی در حفره لگن قرار نگیرد یا کودک در سن بالاتری به بیماری مبتلا شده باشد، جراح ممکن است عمل را بررسی کند. هدف، بهبود پوشش سر ران و حفظ شکل آن در دوره بازسازی است؛ جراحی برای همه کودکان ضروری نیست و نتیجه یکسانی را تضمین نمیکند.
بسته به شرایط، جراح با برش و تغییر موقعیت استخوان ران یا لگن، پوشش سر ران را بهتر میکند و استخوان را با وسایل تثبیت نگه میدارد. پس از عمل، محدودیت وزنگذاری، گاهی گچ یا وسیله حمایتی، فیزیوتراپی و تصویربرداری پیگیری لازم است. عفونت، آسیب عصب یا رگ، لخته و جوش نخوردن مناسب استخوان از خطرات احتمالی هستند که باید پیش از عمل درباره آنها گفتوگو شود.
در خانه چه مراقبتهایی به کودک کمک میکند؟

برنامه فعالیت باید با مرحله بیماری و توصیه پزشک هماهنگ باشد؛ استراحت مطلق طولانی بدون تجویز، جایگزین درمان نیست. محدودیتها را برای مدرسه و مربی کودک توضیح دهید و تغییر درد یا لنگش را در ویزیتها گزارش کنید. اقدامات زیر با تأیید تیم درمان به مراقبت روزمره کمک میکنند:
- از دویدن، پریدن و ورزشهای پربرخورد در دورهای که پزشک توصیه کرده است، پرهیز کنید.
- درباره فعالیتهای کمفشار مانند شنا یا دوچرخهسواری با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کنید.
- تمرینهای تجویزشده را منظم و بدون فشار دادن مفصل تا مرز درد انجام دهید.
- زمان ویزیتها و تصویربرداریهای پیگیری را حتی پس از کاهش درد رعایت کنید.
- در صورت افزایش درد، محدودتر شدن حرکت یا مشکل تازه در راه رفتن، با پزشک تماس بگیرید.
آینده مفصل ران کودک چگونه خواهد بود؟
بسیاری از کودکان پس از پایان بازسازی به فعالیتهای روزمره برمیگردند، اما پیشآگهی به سن شروع، شدت آسیب و شکل نهایی سر ران بستگی دارد. اگر سر ران تغییر شکل قابلتوجهی پیدا کند، خطر درد و ساییدگی زودرس مفصل در بزرگسالی بیشتر میشود. پیگیری پزشک به شناسایی مشکلات و تنظیم فعالیت در زمان مناسب کمک میکند.
برای تصمیمگیری درباره درمان، تصاویر و گزارشهای قبلی کودک را همراه ببرید و درباره هدف هر گزینه و مدت پیگیری سؤال کنید. دکتر مجید عابدی، متخصص و جراح استخوان و مفاصل با فلوشیپ فوق تخصصی جراحی زانو، میتواند در ارزیابی ارتوپدی و راهنمایی خانواده برای مسیر مناسب بررسی کمک کند.
سوالات متداول درباره بیماری پرتس
بیشتر موارد پرتس الگوی ارثی روشنی ندارند. سابقه خانوادگی را به پزشک اطلاع دهید، اما وجود بیماری در یک کودک به معنای ابتلای قطعی خواهر یا برادر او نیست.
بسیاری از کودکان، بهویژه در سن کمتر یا با درگیری محدود، بدون جراحی درمان و پیگیری میشوند. با این حال، کاهش درد بهتنهایی نشاندهنده پایان بیماری نیست و شکل مفصل باید در ویزیتها بررسی شود.
بازسازی استخوان اغلب چند سال زمان میبرد. طول درمان و فاصله ویزیتها به مرحله بیماری و شرایط کودک بستگی دارد و پزشک بر اساس معاینه و تصاویر آن را تعیین میکند.
چون علت دقیق بیماری روشن نیست، راه اثباتشدهای برای پیشگیری از شروع آن وجود ندارد. توجه به لنگش و مراجعه برای بررسی زودهنگام به تشخیص و برنامهریزی درمان کمک میکند.
نتیجهگیری
بیماری پرتس با اختلال موقت خونرسانی به سر استخوان ران کودک آغاز میشود و میتواند با لنگش یا درد ران و زانو همراه باشد. درمان بر پایه سن، شدت درگیری و وضعیت مفصل انتخاب میشود و از پیگیری و فیزیوتراپی تا جراحی متغیر است. معاینه بهموقع و ادامه پیگیری در دوره بازسازی، بخش مهم مراقبت از مفصل ران کودک است.