جراحی زانوی ضربدری یکی از روشهای اصلاحی در ارتوپدی است که برای درمان انحراف زانوها به سمت داخل انجام میشود؛ وضعیتی که میتواند منجر به درد، ساییدگی مفصل، ناهنجاری در راه رفتن و حتی آسیب به ستون فقرات شود. اگرچه بسیاری از افراد در کودکی با این مشکل مواجهاند، اما در برخی بزرگسالان نیز نیاز به جراحی وجود دارد. آیا این جراحی ضروری است؟ چگونه انجام میشود و دوران نقاهت آن چگونه است؟ جواب تمامی سوالات فوق را در این نوشتار بخوانید.
چه عواملی منجر به ایجاد زانوی ضربدری میشود؟
زانوی ضربدری یا ژنو والگوم وضعیتی است که در آن زانوها به هم نزدیک و مچ پاها از هم فاصله دارند. این اختلال در دوران کودکی طبیعی بوده، اما اگر ادامهدار شود یا در بزرگسالی ایجاد گردد، میتواند نشاندهنده مشکلی زمینهای باشد. از مهمترین عوامل بروز این مشکل عبارتند از:
- در برخی افراد ژنتیک باعث شکلگیری ساختار استخوانی غیرطبیعی در پاها شده که منجر به زانوی ضربدری میگردد.
- کمبود ویتامین D و کلسیم در دوران رشد باعث ضعیف شدن استخوانها و تغییر شکل زانوها میشود.
- فشار زیاد ناشی از وزن اضافی روی مفاصل زانو در دوران رشد باعث انحراف زانو به سمت داخل میشود.
- آسیب به صفحات رشد یا استخوانهای پا در کودکی به تغییر شکل زانوها منجر خواهد شد.
- در بزرگسالان، ساییدگی مفصل زانو در اثر آرتروز زانو میتواند انحراف به سمت داخل را ایجاد کند.
- بیماریهایی مانند فلج مغزی یا اختلالات عصبی-عضلانی نیز میتوانند در شکلگیری این ناهنجاری مؤثر باشند.
نحوه انجام جراحی زانوی ضربدری
این عمل در بزرگسالانی انجام میشود که انحراف پاها باعث درد، آرتروز زودرس یا اختلال در راه رفتن شده باشد. برای شروع جراحی در بیمار تحت بیهوشی عمومی یا بیحسی نخاعی قرار میگیرد. پس از ضدعفونی کامل ناحیه جراحی، جراح با ایجاد یک برش روی قسمت بیرونی یا داخلی ساق پا (معمولاً استخوان تیبیا) به استخوان دسترسی پیدا میکند.
سپس در این ناحیه یک برش دقیق (استئوتومی) ایجاد میشود تا استخوان بهگونهای زاویهدار شود که انحراف زانو اصلاح گردد. بعد از ایجاد زاویه اصلاحی، جراح از پلاک، پیچ یا فیکساتور خارجی برای ثابت نگهداشتن استخوان در موقعیت جدید استفاده میکند. در برخی موارد، فضای خالی ایجادشده با استخوان طبیعی یا مصنوعی پر میشود تا جوش خوردن سریعتر انجام شود.
در پایان، محل جراحی بخیه زده شده و پانسمان استریل انجام میگیرد. بیمار معمولاً طی یک تا دو روز پس از جراحی ترخیص میشود و باید دورهای از استراحت، مصرف دارو، و فیزیوتراپی را طی کند تا عملکرد طبیعی پاها برگردد.
در صورتی که باید این عمل را انجام دهید به دکتر مجید عابدی بهترین متخصص ارتوپدی در شیراز مراجعه نمایید دریافت نوبت از طریق شماره 07132313021 می باشد.
آیا میتوان از بدتر شدن پای ضربدری جلوگیری کرد؟
با تشخیص بهموقع و رعایت برخی نکات در سبک زندگی و رشد کودکان، میتوان از پیشرفت یا بدتر شدن این ناهنجاری جلوگیری کرد. از جمله مهمترین اقدامات پیشگیرانه به شرح زیر است:
- کنترل منظم وضعیت زانوها در کودکان توسط پزشک میتواند انحرافها را در مراحل اولیه شناسایی و درمان کند.
- تأمین ویتامین D، کلسیم و فسفر کافی در رژیم غذایی باعث تقویت استخوانها و جلوگیری از نرمی استخوان (راشیتیسم) میشود.
- وزن اضافی فشار زیادی به زانو وارد میکند و میتواند باعث تشدید انحراف شود. حفظ وزن متعادل در کودکان و بزرگسالان ضروری است.
- در برخی موارد استفاده از کفشهای ارتوپدی یا کفیهای اصلاحی به توزیع فشار مناسب روی پا کمک میکند و از بدتر شدن زاویه زانو جلوگیری میکند.
- تمرینات تقویتی و کششی برای عضلات پا و لگن، تعادل عضلانی را حفظ کرده و فشار روی مفاصل را کاهش میدهد.
- نشستن طولانیمدت در حالتهای ناصحیح میتواند به انحراف زانوها در کودکان دامن بزند.
بعد از جراحی زانوی ضربدری چه مراقبتهای لازم است؟
بعد از جراحی زانوی ضربدری مراقبتهای پس از عمل نقش بسیار مهمی در تسریع بهبودی، جلوگیری از عوارض و حفظ نتایج جراحی دارند. رعایت این نکات به جوش خوردن صحیح استخوان، کاهش درد و بازگشت ایمن به فعالیتهای روزمره کمک میکند.
- در هفتههای ابتدایی باید از ایستادن طولانی، راه رفتن زیاد یا وارد کردن فشار به زانو پرهیز شود. استفاده از عصا یا واکر طبق توصیه پزشک ضروری است.
- داروهای مسکن، ضدالتهاب و آنتیبیوتیکها را باید بهطور منظم و طبق نسخه پزشک مصرف کرد تا درد کنترل شود و از عفونت جلوگیری گردد.
- بخیهها و پانسمان باید تمیز، خشک و طبق زمانبندی تعویض شوند. در صورت بروز ترشح، قرمزی یا تب، باید به پزشک اطلاع داد.
- از هفتههای اول، تمرینات فیزیوتراپی تحت نظر متخصص باید آغاز شود تا از خشکی مفصل جلوگیری شده و قدرت عضلات بازگردد.
- مصرف مواد غذایی سرشار از کلسیم، ویتامین D و پروتئین به بهبود سریعتر استخوان و کاهش خطر پوکی استخوان کمک میکند.
- تا زمان تشخیص کامل جوش خوردن استخوان باید از رانندگی، دویدن و ورزشهای پرتحرک اجتناب کرد.
در نهایت…
جراحی زانوی ضربدری روشی مؤثر برای اصلاح انحراف زانو و پیشگیری از آسیب مفصلی در آینده است. با انتخاب زمان مناسب برای جراحی، رعایت مراقبتهای بعد از عمل و انجام فیزیوتراپی منظم، میتوان به نتایج موفقیتآمیز و بهبود چشمگیر در ظاهر، عملکرد حرکتی و کیفیت زندگی دست یافت. این جراحی فرصتی برای بازگشت به فعالیتهای طبیعی بدون درد و محدودیت است.