آرتروز زانو جزء متداولترین مشکلات مفصلی است که بیشتر در افراد میانسال و سالمند دیده میشود. این بیماری با تخریب تدریجی غضروف مفصل زانو همراه است و میتواند منجر به درد، خشکی، بیحرکتی و حتی تغییر شکل مفصل شود. آرتروز زانو نه تنها بر کیفیت زندگی فرد تاثیر میگذارد، بلکه انجام فعالیتهای روزمره مانند راه رفتن، نشستن یا حتی ایستادن را نیز دشوار میسازد. گرچه درمان قطعی برای آن وجود ندارد، اما با استفاده از روشهایی مانند دارودرمانی، تزریق داخل مفصلی میتوان بیماری را به خوبی کنترل کرد.
آرتروز زانو در چه کسانی شایع است؟
آرتروز زانو بیشتر در افراد میانسال و سالمند شایع است، اما عوامل مختلفی میتوانند احتمال بروز آن را افزایش دهند. این بیماری در گروههای زیر بیشتر دیده میشود:
❇️ مشاغلی که نیاز به ایستادن طولانی، زانو زدن یا بلند کردن اجسام سنگین دارند.
❇️ افراد بالای ۴۵ سال چرا که با افزایش سن، غضروف زانو بهتدریج فرسوده میشود.
❇️ احتمال ابتلا در خانمها بهویژه پس از یائسگی بیشتر از مردان است.
❇️ افرادی که اضافه وزن دارند چرا که این موضوع فشار زیادی به مفصل زانو وارد کرده و منجر به فرسایش مفصل میشود.
❇️ افرادی که در گذشته با آسیبهای زانو مانند پارگی مینیسک یا رباطها مواجه بودند چرا که این موضوع میتواند زمینهساز آرتروز باشد.
نشانه های آرتروز زانو
علائم آرتروز زانو بهتدریج ظاهر میشوند و با گذر زمان شدت پیدا کنند. این علائم میتوانند انجام فعالیتهای روزمره را دشوار کرده و کیفیت زندگی فرد را کاهش دهند. مهمترین و شایعترین علائم آرتروز زانو به شرح زیر است:
- درد زانو هنگام فعالیت و کاهش آن با استراحت
- تورم و التهاب در ناحیه مفصل زانو
- احساس گرما در مفصل به دلیل التهاب
- خشکی زانو پس از بیتحرکی یا هنگام صبح
- شنیدن صداهایی مانند تقتق یا خرد شدن مفصل هنگام حرکت
- کاهش انعطافپذیری و سخت شدن حرکات زانو
- تغییر شکل ظاهری مفصل زانو با گذشت زمان
- انحراف زانوها به شکل پرانتزی یا زانوهای کج
- احساس ضعف، ناپایداری یا لق بودن زانو در حین حرکت
علت آرتروز زانو
آرتروز زانو یک بیماری مزمن است که به تدریج باعث فرسایش غضروف مفصل زانو میشود. این بیماری میتواند به دلیل عوامل مختلفی رخ دهد که برخی از آنها قابل کنترل و برخی دیگر ارثی هستند.
افزایش سن
با افزایش سن، غضروفها بهطور طبیعی شروع به تجزیه میکنند. در سنین بالا، توانایی ترمیم غضروفها کاهش یافته و منجر به سایش بیشتر آنها میشود این فرایند باعث کاهش انعطافپذیری و عملکرد مفصل میشود.
چاقی و اضافهوزن
افرادی که اضافهوزن دارند در واقع مفصل زانوی آنها فشار بیشتری را تحمل میکند، این فشار اضافی سبب تسریع فرسایش غضروفها و بروز آرتروز میگردد.
آسیبهای قبلی مفصل زانو
آسیبهای قبلی، مانند پارگی مینیسک یا آسیب به رباطها، میتوانند زمینهساز بروز آرتروز شوند. در واقع آسیب به ساختارهای مفصلی باعث تغییر در حرکت طبیعی زانو و آسیب به غضروفها میشود.
وراثت و سابقه خانوادگی
اگر در خانواده شما سابقه آرتروز وجود داشته باشد، احتمال ابتلا به این بیماری بیشتر است. ژنتیک نقش مهمی در شکلگیری بیماریهایی مانند آرتروز زانو دارد و ممکن است افراد با استعداد بیشتری به این بیماری دچار شوند.
استفاده بیش از حد از مفصل زانو
افرادی که بهطور مداوم فعالیتهایی با فشار زیاد روی زانو انجام میدهند، مانند ورزشکاران حرفهای یا کسانی که در مشاغل سنگین مشغول به کار هستند، بیشتر در معرض خطر آرتروز زانو قرار دارند. این فعالیتها موجب سایش و آسیب به غضروفهای مفصلی میشود.
نحوه تشخیص آرتروز زانو
متخصص ارتوپدی در شیراز برای تشخیص آرتروز زانو ابتدا بررسیهای بالینی و معاینه فیزیکی دقیقی روی زانو انجام میدهد. در این مرحله، پزشک به دنبال علائمی است که میتوانند نشانهای از وجود این بیماری باشند. مواردی که در معاینه فیزیکی مورد توجه قرار میگیرند شامل این نکات هستند:
- آیا مفصل زانو دردناک، قرمز یا متورم شده است؟
- آیا نشانههایی از آسیبدیدگی در ناحیه زانو دیده میشود؟
- حرکت زانو چگونه است و دامنه حرکتی آن چقدر محدود شده است؟
- آیا زانو شل شده و فرد در کنترل آن مشکل دارد؟
- نحوهی راه رفتن فرد چگونه است و آیا در حرکت دچار اختلال شده است؟
در بسیاری از موارد، پزشک برای اطمینان بیشتر و تشخیص دقیقتر از روشهای تصویربرداری و آزمایشگاهی نیز استفاده میکند. سایر روشهای تشخیص آرتروز زانو شامل موارد زیر است:
- اشعه ایکس
- تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI)
- آزمایشات خون
- آسپیراسیون مفصل (آرتروسنتز)
درمان بیماری آرتروز
راههای درمان آرتروز زانو
آرتروز زانو یک بیماری تدریجی است که نیاز به درمانهای متناسب با شدت و نوع آن دارد. درمان میتواند هم شامل روشهای غیرجراحی و هم جراحی باشد که بسته به وضعیت بیمار و شدت بیماری انتخاب میشود.
درمانهای غیرجراحی
- داروهای ضدالتهابی غیر استروئیدی (NSAIDs) برای کاهش درد و التهاب مفصل زانو مفید هستند.
- فیزیوتراپی برای تقویت عضلات اطراف زانو و بهبود حرکت مفصل و از همه مهمتر کاهش فشار روی مفصل بسیار موثر است.
- در صورتی که اضافهوزن داشته باشید، کاهش وزن میتواند فشار روی مفصل زانو را کاهش دهد و به بهبود علائم کمک کند.
- تزریق استروئیدها میتواند درد و التهاب را کاهش دهد. همچنین برای کاهش درد هم بسیار موثر است.
- استفاده از زانو بندها یا وسایل کمکی میتواند به کاهش فشار و حمایت از مفصل آسیبدیده کمک کند.
- داشتن تغذیه مناسب به بهبود سلامت غضروف کمک کرده و از پیشرفت بیماری جلوگیری میکند.
درمانهای جراحی
- آرتروسکوپی زانو که پزشک از طریق یک برش کوچک دوربین را وارد زانو میکند تا آسیبها و التهابات موجود در مفصل را بررسی و درمان کند.
- در صورت پیشرفت آرتروز و ناتوانی در کنترل علائم با روشهای دیگر، تعویض مفصل زانو (آرتروپلاستی زانو) بسیار کمک کننده است.
- در موارد خاص، جراحی برای پیوند غضروفهای سالم از بخشهای دیگر بدن به مفصل زانو انجام میشود تا فرسایش غضروف جبران گردد.
- جراحی اوستئوتومی که پزشک با تغییر در زاویه استخوانهای زانو، فشار را از نواحی آسیبدیده برداشته و مفصل را دوباره به حالت طبیعی برمیگرداند.
- درمانهای جدیدتر مانند استفاده از سلولهای بنیادی برای بازسازی غضروف آسیبدیده، هنوز در حال تحقیق و توسعه است اما به عنوان یک گزینه نویدبخش مطرح میشود.
سوالات متداول آرتروز زانو
با حفظ وزن مناسب، استراحت کافی، انتخاب سطوح نرم برای ورزش و پرهیز از فعالیتهای پرفشار میتوان از آرتروز زانو پیشگیری کرد.
جراحی زمانی توصیه میشود که درمانهای غیرجراحی موثر نباشند و آسیب مفصل شدید و تاثیرگذار بر کیفیت زندگی باشد.
آرتروز زانو با درد، تورم و سفتی مفصل همراه است و میتواند حرکتهای ساده مانند نشستن، بلند شدن یا بالا رفتن از پلهها را دشوار کند. در مراحل پیشرفتهتر هم باعث تغییر شکل زانو و بیثباتی مفصل خواهد شد.
در نهایت….
آرتروز زانو یکی از بیماریهای شایعی است که با درد، تورم و محدودیت حرکتی همراه است و در صورت بیتوجهی، به تدریج پیشرفت میکند. روشهای درمانی متنوعی مانند دارودرمانی، فیزیوتراپی، تزریق ژل یا PRP و در موارد شدید، جراحی برای کنترل این بیماری وجود دارد. توجه به سبک زندگی سالم، حفظ وزن مناسب و مراقبت مداوم از زانوها میتواند روند بیماری را کند کرده یا حتی متوقف کند. تشخیص زودهنگام و پیگیری درمان، نقش مهمی در پیشگیری از آسیبهای جدیتر و حفظ کیفیت زندگی فرد دارد.